Yabancılar Hukuku

Yabancılar Hukuku, Türkiye’de ikamet eden veya Türkiye ile hukuki ilişkisi olan yabancıların hak, yükümlülük ve işlemlerini düzenleyen bir hukuk dalıdır. Özellikle son yıllarda göç, uluslararası ticaret ve yatırım hareketleriyle birlikte Yabancılar Hukuku’nun önemi artmıştır.

Türkiye’de yabancıların ikamet, çalışma, vatandaşlık kazanma süreçleri, sınır dışı işlemleri ve mülteci statüleri Yabancılar Hukuku’nun kapsamına girer. Vinçoğlu Hukuk Bürosu olarak, yabancı müvekkillerimize hem idari işlemlerde hem de dava süreçlerinde profesyonel hukuki destek sağlıyoruz.

Yabancılar Hukuku Nedir?

Yabancılar Hukuku, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde yaşayan veya işlem yapan yabancıların hukuki statüsünü ve haklarını belirler. Temel kaynakları:

• 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK)
• Türk Vatandaşlığı Kanunu
• Çalışma İzni Kanunları
• Uluslararası sözleşmeler (Cenevre Sözleşmesi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi vb.)

Bu hukuk dalının başlıca konuları:

• İkamet izinleri
• Çalışma izinleri
• Vatandaşlık işlemleri
• Sınır dışı (deport) süreçleri
• Mülteci ve uluslararası koruma hakları

Örneğin; Türkiye’de ev almak isteyen bir yabancının hangi izinlere tabi olduğu Yabancılar Hukuku kapsamındadır.

Türkiye’de İkamet İzinleri

Türkiye’de 90 günden uzun kalmak isteyen yabancıların ikamet izni alması zorunludur. İkamet izinleri Göç İdaresi tarafından düzenlenir ve farklı türleri vardır.

Kısa Dönem İkamet İzni

• Turizm, iş görüşmesi, emlak alımı, bilimsel araştırma gibi sebeplerle alınır.
• Her defasında en fazla 2 yıl süreyle verilir, uzatılabilir.
• Gelir beyanı ve uygun konaklama şartı aranır.
• Başvuru Göç İdaresi İl Müdürlüğü’ne yapılır.

Örneğin; Türkiye’de ev satın alan bir yabancı kısa dönem ikamet izni alabilir.

Öğrenci İkamet İzni

• Türkiye’de eğitim görmek isteyen yabancı uyruklu öğrenciler için düzenlenir.
• Eğitim süresi kadar geçerlidir.
• Aile üyelerine doğrudan hak sağlamaz.
• Çalışma izni alarak ön lisans ve lisans öğrencileri, eğitimlerinin ilk yılını tamamladıktan sonra haftada en fazla 24 saate kadar çalışma hakkı tanınır. (Yüksek lisans ve doktora öğrencileri için bu sınırlama uygulanmaz)

Örneğin; Türkiye’de üniversite eğitimi alan bir yabancı öğrenci bu izni almalıdır.

Aile İkamet İzni

• Türk vatandaşı veya Türkiye’de ikamet izni olan yabancının eşi ve çocukları alabilir.
• Evlilik gerçek olmalı, sahte evlilik hâlinde izin iptal edilir.
• En fazla 3 yıl süreyle verilir.
• Uzun dönem ikamet iznine geçiş hakkı sağlar.

Örneğin; Türk vatandaşı ile evlenen yabancı eş aile ikamet izni alabilir.

Uzun Dönem İkamet İzni

• Türkiye’de kesintisiz en az 8 yıl ikamet eden yabancılar alabilir.
• Çalışma izni veya sosyal yardım almadan yaşama şartı aranır.
• Süresizdir, fakat belirli haklarda yine sınırlamalar olabilir (bazı kamu hakları).
• Göç İdaresi tarafından verilir.

Örneğin; 10 yıldır Türkiye’de yaşayan bir yabancı uzun dönem ikamet izni başvurusu yapabilir.

Türkiye’de Çalışma İzinleri

Türkiye’de çalışmak isteyen yabancıların Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’ndan izin alması gerekir. Çalışma izni olmadan çalışma yasal değildir ve hem işverene hem yabancıya para cezası uygulanır.

Bağımlı Çalışma İzni

• Yabancının belirli bir işverene bağlı olarak çalışmasına imkân tanır.
• İşveren, yabancı adına başvuru yapar.
• İş sözleşmesi ve SGK kaydı zorunludur.
• Sektörlere göre yabancı çalıştırma kotası uygulanır (ör. en az 5 Türk çalışan şartı).

Örneğin; bir otelde garson olarak çalışacak yabancı için bağımlı çalışma izni gerekir.

Bağımsız Çalışma İzni

• Yabancının kendi işini kurmasına izin verir.
• 5 yıl kesintisiz ikamet şartı aranır.
• Türkiye ekonomisine katkı şartı aranabilir.
• Başvuru doğrudan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na yapılır.

Örneğin; yabancı bir kişi Türkiye’de kendi restoranını açmak için bağımsız çalışma izni alabilir.

Çalışma İzni Muafiyetleri

• Bazı durumlarda çalışma izni gerekmez:
  • Diplomatik misyon çalışanları
  • Yabancı basın mensupları (kısa süreli faaliyetlerde)
  • Uluslararası organizasyon temsilcileri
  • Türkiye’ye eğitim veya seminer için gelen akademisyenler (süreli)
• Ancak çalışma izni muafiyet belgesi alınması gerekir.

Örneğin; bir yabancı akademisyen Türkiye’de 15 gün süren bir seminer verebilir ve muafiyet belgesiyle çalışabilir.

Türkiye’de Vatandaşlık İşlemleri

Türkiye’de yabancılar Türk vatandaşlığı kazanabilir. Vatandaşlık kazanma yolları, yasal şartlara ve başvuru sürecine tabidir. Özellikle son yıllarda yatırım yoluyla vatandaşlık sıkça gündeme gelmiştir.

Genel Yolla Türk Vatandaşlığı Kazanma

• Türkiye’de 5 yıl kesintisiz ikamet şartı aranır.
• Yerleşme niyeti ve iyi ahlaklı olma kriteri vardır.
• Türkçe konuşabilme şartı aranır.
• Gelir veya meslek sahibi olmak gerekir.
• Başvuru Valilik veya İl Göç İdaresi üzerinden yapılır.

Örneğin; Türkiye’de 5 yıldır çalışan bir mühendis genel yolla vatandaşlık başvurusu yapabilir.

İstisnai Yolla Türk Vatandaşlığı Kazanma

• Cumhurbaşkanlığı kararıyla verilen vatandaşlıktır.
• Özellikle şu kişiler yararlanabilir:
  • Türkiye’ye yatırım yapan yabancılar (en az 400.000 USD gayrimenkul alımı gibi)
  • Bilim, sanat, spor veya teknoloji alanında Türkiye’ye katkıda bulunan kişiler
  • Türk soylu kişiler
• Daha kısa sürede sonuçlanır.

Örneğin; İstanbul’da 500.000 USD’lik gayrimenkul alan yabancı istisnai vatandaşlık başvurusunda bulunabilir.

Evlilik Yoluyla Türk Vatandaşlığı

• Türk vatandaşıyla en az 3 yıldır evli olmak şarttır.
• Evliliğin gerçek olması aranır.
• Kamu düzenine ve milli güvenliğe aykırılık bulunmamalıdır.
• Boşanma hâlinde, evlilik sırasında kazanılmış vatandaşlık korunabilir.

Örneğin; bir Türk vatandaşıyla 3 yıldır evli olan yabancı eş vatandaşlık talep edebilir.

Deport (Sınır Dışı) İşlemleri

Sınır dışı işlemleri, Türkiye’de kalması sakıncalı görülen yabancılara uygulanır. Hangi durumlarda deport kararı verileceği kanunlarla belirlenmiştir.

Hangi Durumlarda Sınır Dışı Kararı Verilir?

• Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı için tehdit oluşturanlar.
• Sahte belge ile ikamet izni alanlar.
• Çalışma izni olmadan çalışan yabancılar.
• Vize süresini veya ikamet izni süresini aşanlar.
• Terör örgütü veya çıkar amaçlı suç örgütü yöneticisi, üyesi veya destekleyicisi olanlar.
• Uluslararası koruma başvurusu reddedilenler.

Örneğin; çalışma izni olmadan çalışan bir yabancı deport edilebilir.

Geri Gönderme Merkezleri

• Sınır dışı kararı verilen yabancılar bu merkezlerde tutulur.
• Kötü muamele yasağı ve temel haklara riayet edilmelidir.
• Yabancının ülkesine gönderilene kadar barınması sağlanır.
• Avukat görüşme hakkı vardır.

Örneğin; hakkında sınır dışı kararı verilen bir mülteci geri gönderme merkezine alınabilir.

Sınır Dışı Kararına İtiraz

• Yabancılar, deport kararına karşı 7 gün içinde dava açabilir.
• İtiraz İdare Mahkemesi’nde yapılır.
• Mahkeme yürütmeyi durdurma kararı verebilir.
• Avukatla başvuru yapmak süreci hızlandırır.

Örneğin; Türkiye’de ailesi bulunan bir yabancı, sınır dışı kararına karşı dava açabilir.

Uluslararası Koruma ve Mülteci Hukuku

Türkiye, coğrafi sınırlama koymakla birlikte, uluslararası koruma süreçlerini yürüten ülkelerden biridir. Mülteciler, şartlı mülteciler ve geçici koruma altındaki kişiler bu kapsamda değerlendirilir.

Geçici Koruma Statüsü

• Özellikle Suriye krizinden sonra uygulanmaya başlamıştır.
• Suriye’den gelen yabancılar geçici koruma kapsamındadır.
• Türkiye’den sınır dışı edilmezler.
• Çalışma izni alabilirler, ancak kayıtlı oldukları şehirde ikamet etmek zorundadırlar.

Örneğin; İstanbul’da yaşayan Suriyeli geçici koruma kimlik belgesi ile çalışabilir.

Mülteci ve Şartlı Mülteci Statüsü

• Mülteci: 1951 Cenevre Sözleşmesi kapsamında Avrupa ülkelerinden gelen ve zulüm gören kişilerdir.
• Şartlı mülteci: Avrupa dışından gelen ve aynı şartlara sahip olan yabancılardır.
• Türkiye, coğrafi sınırlama nedeniyle Avrupa dışından gelenlere “şartlı mülteci” statüsü verir.
• Mülteciler ve şartlı mülteciler sınır dışı edilmez.

Örneğin; Afganistan’dan gelen bir kişi şartlı mülteci olarak Türkiye’de kalabilir.

İnsani İkamet İzni

• Sınır dışı edilmesi mümkün olmayan kişiler için verilir.
• Ağır hastalık, savaş, zulüm riski gibi nedenler aranır.
• Süresi Göç İdaresi tarafından belirlenir.
• Çalışma hakkı sağlamaz ancak temel haklara erişim imkânı verir.

Örneğin; ciddi sağlık sorunu yaşayan bir yabancıya insani ikamet izni verilebilir.

Yabancılar Hukukunda Görevli Kurumlar ve Mahkemeler

Yabancılar Hukuku süreçlerinde birçok idari kurum ve mahkeme yetkilidir. İşlemlerin doğru kurumda yürütülmesi önemlidir.

Görevli Kurumlar

• Göç İdaresi Başkanlığı, ikamet ve uluslararası koruma işlemlerini yürütür.
• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, çalışma izinlerini verir.
• Türk Vatandaşlığı işlemleri Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından yürütülür.
• Gümrük İdaresi, giriş-çıkış kontrollerinde yetkilidir.
• Emniyet birimleri, sınır dışı ve güvenlik işlemlerini gerçekleştirir.

Örneğin; ikamet izni almak isteyen bir yabancı, Göç İdaresi İl Müdürlüğü’ne başvurur.

Görevli Mahkemeler

• İdare Mahkemeleri, sınır dışı ve ikamet izinleri davalarına bakar.
• Vatandaşlık iptaline karşı dava İdare Mahkemesi’nde açılır.
• Ceza Mahkemeleri, sahte belgeler veya yasa dışı giriş suçlarına bakar.
• Uluslararası koruma başvurusu reddedilenler İdare Mahkemesi’ne dava açabilir.

Örneğin; sınır dışı kararı verilen bir yabancı, yürütmenin durdurulması için İdare Mahkemesi’ne başvurabilir.

Yabancılar Hukukunda Avukatın Rolü

Yabancılar Hukuku, hem teknik hem prosedürel karmaşıklığı nedeniyle avukat desteğinin çok önemli olduğu bir alandır.

Avukatın Görevleri

• İkamet ve çalışma izni başvurularını hazırlamak ve takip etmek.
• Sınır dışı kararlarına karşı dava açmak.
• Vatandaşlık başvurularını yürütmek.
• Uluslararası koruma başvurularını hazırlamak ve savunmak.
• Geri gönderme merkezinde müvekkille görüşmek ve haklarını savunmak.
• İtiraz süreçlerini yürütmek.

Örneğin; sınır dışı edilmek üzere geri gönderme merkezinde tutulan bir yabancıyı avukat savunur.

Avukatın Önemi

• Yabancılar Hukuku’ndaki süreler çok kısa ve katıdır.
• Prosedür hataları sınır dışı riskine yol açabilir.
• Tercüme, belge hazırlama ve dilekçe süreçleri uzmanlık gerektirir.
• Avukat, idare ve mahkeme süreçlerini hızlandırır.
• Özellikle deport davalarında yürütmenin durdurulması avukat sayesinde mümkündür.

Örneğin; vatansız kalma riski olan bir müvekkilin hızlı müdahalesi için avukat şarttır.

Yabancılar Hukuku Alanında Verdiğimiz Hizmetler

Vinçoğlu Hukuk Bürosu olarak, Yabancılar Hukuku alanında geniş kapsamlı danışmanlık ve dava hizmeti sunuyoruz.

Vinçoğlu Hukuk Bürosu olarak, Yabancılar Hukuku alanında verdiğimiz başlıca hizmetler şunlardır:

• İkamet izinleri (kısa, uzun, aile, öğrenci) başvurularının hazırlanması ve takibi.
• Çalışma izni başvuruları ve danışmanlığı.
• Türkiye’de yatırım yaparak vatandaşlık kazanma süreçlerinin yürütülmesi.
• Sınır dışı kararlarına karşı dava açılması ve yürütmenin durdurulması talepleri.
• Geri gönderme merkezindeki müvekkillerin savunulması.
• Mülteci ve uluslararası koruma başvurularının hazırlanması ve itiraz süreçlerinin yürütülmesi.
• Evlilik yolu ile vatandaşlık süreçlerinin takibi.
• Sahte evlilik ve sahte belgelerle ilgili savunma hizmetleri.
• Mahkemelerde yabancı dilde savunma ve tercüme desteği.
• İdare mahkemelerinde açılacak iptal davalarının yürütülmesi.

Vinçoğlu Hukuk Bürosu olarak, müvekkillerimizin Türkiye’de hukuki güvence içinde yaşaması ve işlem yapabilmesi için tüm süreçlerde titizlikle destek sağlıyoruz.

Sıkça Sorulan Sorular – Yabancılar Hukuku

Yabancılar Hukuku alanında sıkça sorulan sorular ve kısa yanıtlar aşağıda yer almaktadır:

1. Türkiye’de en kolay alınan ikamet izni hangisidir?

Kısa dönem ikamet izni turistik amaçlı en kolay alınan izindir.

2. Türkiye’de çalışma izni olmadan çalışmak suç mu?

Evet. Hem yabancıya hem işverene para cezası uygulanır. Yabancı işciye deport uygulanabilir.

3. Türkiye’de ev alan yabancı vatandaş olabilir mi?

Evet, ancak belirli miktarda yatırım yapması gerekir (en az 400.000 USD).

4. Sınır dışı kararı hemen uygulanır mı?

Hayır. 7 gün içinde dava açılabilir ve yürütme durdurulabilir.

5. Türkiye’de doğan çocuk Türk vatandaşı olur mu?

Hayır. Ebeveynin Türk vatandaşı olması gerekir.

6. Deport olan bir yabancı tekrar Türkiye’ye girebilir mi?

Yasak süresi dolduysa ve vize alınırsa giriş mümkündür.

7. Mülteci statüsü nasıl alınır?

Başvuru Göç İdaresi’ne yapılır. Zulüm veya savaş şartları aranır.

8. Vatandaşlık başvurusu reddedilirse ne yapılır?

İdare Mahkemesi’nde dava açılabilir.

9. Yabancılar mahkemede Türkçe bilmezse ne olur?

Tercüman sağlanır ve işlemler tercüman aracılığıyla yürütülür.

10. Avukatla çalışmak zorunlu mu?

Zorunlu değil. Ancak süreçler karmaşık ve süreler kısa olduğu için önemlidir.